Zachowuj się
35 minZachowuj się - streszczenie książki
Zachowuj się autorstwa Roberta M. Sapolsky'ego to próba odpowiedzi na jedno pytanie: dlaczego człowiek zrobił to, co zrobił. Neurobiolog i prymatolog ze Stanforda odrzuca spory o naturę kontra wychowanie i proponuje inną drogę – cofa się od czynu coraz dalej w czasie, przez sekundę przed nim, przez hormony ostatnich dni, dzieciństwo, geny, kulturę i ewolucję. Jego teza brzmi, że żadne pojedyncze wyjaśnienie ludzkiego zachowania nie jest pełne, bo wszystkie opisują ten sam proces z różnych odległości.
Więcej informacji o książce
Autor prowadzi czytelnika przez kolejne skale czasu. Pokazuje, jak ciało migdałowate reaguje szybciej, niż zdążysz cokolwiek pomyśleć, i dlaczego kora czołowa – obszar, który każe zrobić rzecz trudniejszą wtedy, gdy jest właściwa – przegrywa, gdy jesteś głodny, niewyspany lub zestresowany. Prostuje reputację hormonów: testosteron nie tworzy agresji, tylko wzmacnia zachowanie, które w danym środowisku daje status, a oksytocyna zacieśnia więzi wewnątrz grupy, pogarszając jednocześnie stosunek do obcych. Tłumaczy też, czym naprawdę jest odziedziczalność i dlaczego gen bez kontekstu nie znaczy niczego.
Druga połowa książki dotyczy życia w grupach. Sapolsky opisuje, jak w pięćdziesiąt milisekund dzielimy ludzi na swoich i obcych, jak metafora odczłowieczająca przygotowuje grunt pod przemoc i co naprawdę wynika z eksperymentów Milgrama, Ascha i symulacji więziennej Zimbarda. Przywołuje trzydzieści lat własnych obserwacji pawianów w Afryce, dylemat wagonika, badania nad empatią oraz spory o wolną wolę, regułę M'Naghtena i sens kary. Książka kończy się jednak nadzieją: stado pawianów, które w jedno pokolenie zmieniło własną kulturę, i pilot Hugh Thompson, który w My Lai w kilka sekund stanął między żołnierzami a mieszkańcami wsi.
Kto powinien przeczytać książkę Zachowuj się?
Po tę książkę warto sięgnąć, jeśli chcesz zrozumieć mechanizm ludzkich czynów zamiast poprzestawać na etykietach dobra i zła. To lektura dla osób zainteresowanych psychologią, neurobiologią i naturą człowieka, dla nauczycieli, lekarzy, prawników, menedżerów i rodziców, a także dla każdego, kto podejmuje decyzje o innych ludziach – ocenia, karze albo wybacza. Szczególnie skorzystają czytelnicy, którzy lubią rzetelną naukę podaną z humorem i bez uproszczeń.
Robert M. Sapolsky - o autorze
Robert M. Sapolsky (ur. 1957 w Nowym Jorku) to amerykański neurobiolog, neuroendokrynolog i prymatolog, profesor biologii, neurologii i neurochirurgii na Uniwersytecie Stanforda. Od lat bada, jak stres i hormony stresu wpływają na mózg i zdrowie. Jest autorem cenionych książek popularnonaukowych, w tym Dlaczego zebry nie mają wrzodów, Zachowuj się, Zdeterminowany, Kłopot z testosteronem i Małpie amory.
Czytaj więcej o autorze
Ukończył antropologię biologiczną na Uniwersytecie Harvarda, a doktorat z neuroendokrynologii obronił na Uniwersytecie Rockefellera, w laboratorium Bruce'a McEwena. Zaraz po studiach wyjechał do Kenii, aby obserwować dzikie pawiany, i przez ponad dwadzieścia lat wracał tam co roku do tej samej grupy zwierząt. Badał, co wywołuje u nich stres i jak pozycja w stadzie oraz osobowość wpływają na choroby.
W 1987 roku otrzymał stypendium Fundacji MacArthurów, nazywane nagrodą dla geniuszy. Jego wykłady ze Stanforda o biologii ludzkich zachowań, wystąpienie na konferencji TED i udział w filmie dokumentalnym National Geographic Stress: Portrait of a Killer przyniosły mu szeroką publiczność. W ostatnich latach głośno bronił tezy, że ludzkie zachowanie jest w pełni zdeterminowane przez biologię, hormony, dzieciństwo i okoliczności życia.
Sapolsky łączy pracę naukowca z talentem gawędziarza. Pisze z humorem i dystansem do siebie, a trudne zagadnienia biologii tłumaczy tak, by zrozumiał je czytelnik bez przygotowania. Jego misją jest pokazanie, że ludzkie zachowanie i zdrowie można zrozumieć tylko wtedy, gdy spojrzy się na nie jednocześnie oczami biologa, lekarza i badacza społeczeństw.
