Kluczowa idea 1. Dlaczego tak łatwo wpadamy w uzależniające nawyki

Anna Lembke tłumaczy, że skłonność do nadmiernej konsumpcji nie jest przypadkiem ani indywidualną słabością. To zjawisko narastające i szeroko rozpowszechnione, zakorzenione w trzech wzajemnie napędzających się czynnikach. W tej części przyjrzymy się każdemu z nich, a następnie wyjaśnimy, jak razem tworzą środowisko sprzyjające utrwalaniu tego cyklu.

 

 

Czynnik 1. Mózg ewoluował w warunkach niedoboru

 

Ludzki mózg został zaprojektowany tak, aby radzić sobie z ograniczonym dostępem do zasobów. W czasach łowców i zbieraczy zdobycie pożywienia było trudne, a osoby o silniejszej motywacji do poszukiwania nagród miały większe szanse na przetrwanie. Uwolnienie dopaminy po zdobyciu czegoś przyjemnego wzmacniało ten cykl, tworząc głęboko zakorzeniony mechanizm poszukiwania nagród. Lembke wyjaśnia, że ten mechanizm pozostał w nas do dziś, nawet jeśli warunki środowiskowe zmieniły się diametralnie.

 

Komentarz Lumeo  Aby zrozumieć ten problem, najlepiej użyć metafory ewolucyjnej: wyobraź sobie, że jesteś kaktusem. Przez miliony lat ewoluowałeś na pustyni, gdzie woda, będąca w tej analogii dopaminą, była rzadkością. Twój organizm nauczył się więc chłonąć każdą kroplę i magazynować ją za wszelką cenę. To była Twoja supermoc gwarantująca przetrwanie.   Problem polega na tym, że współczesny świat przeniósł Cię z pustyni do lasu deszczowego. Jesteś bombardowany wodą przez całą dobę za sprawą nieograniczonego dostępu do natychmiastowej gratyfikacji. Twój system korzeniowy, zaprojektowany do walki o każdą kroplę, nie posiada hamulców. W efekcie, zamiast rozkwitać od nadmiaru zasobów, zaczynasz gnić od środka. Nasze mózgi to doskonałe silniki nastawione na braki, które dławią się w świecie nadmiaru. To nie wada charakteru, lecz błąd środowiskowy.

 

 

Czynnik 2. Industrializacja stworzyła obfitość

 

Wraz z rozwojem przemysłu i technologii pojawiły się niewyczerpane źródła przyjemności – jedzenia, rozrywki, substancji psychoaktywnych i bodźców, które stymulują dopaminę. Problem polega na tym, że nasz mózg nadal działa tak, jakby jutro zasoby mogły się skończyć, co prowadzi do nieustannego pościgu za gratyfikacją. Dodatkowo współczesne środowisko jest pełne produktów i aktywności zaprojektowanych tak, aby były bardziej stymulujące niż kiedykolwiek wcześniej:

 

• Internet normalizuje zachowania uzależniające i czyni je stale dostępnymi.

 

• Apteki oferują szeroki wachlarz leków psychotropowych, w tym farmaceutyczne opioidy, takie jak oksykodon, hydrokodon czy hydromorfon.

 

• Papierosy elektroniczne dostarczają nikotynę szybciej niż tradycyjne papierosy, a do tego kuszą atrakcyjnym designem i smakami.

 

• Konopie indyjskie są dziś wielokrotnie silniejsze niż w latach 60., dostępne w formie produktów spożywczych, napojów i wyrobów cukierniczych.