Kluczowa idea 1. Dlaczego unikamy i zaprzeczamy porażkom?

Matthew Syed wskazuje, że w każdej społeczności istnieje wyraźna tendencja do unikania porażek, szczególnie gdy mogą one zaszkodzić wizerunkowi lub podważyć profesjonalizm danej osoby.

Autor wyjaśnia, że zjawisko to jest ściśle związane z dysonansem poznawczym – wewnętrznym konfliktem, który pojawia się, gdy nasze przekonania lub wyobrażenie o sobie nie współgrają z rzeczywistymi porażkami. W takich sytuacjach ludzie zazwyczaj wybierają jedno z dwóch podejść:

 

1. Przyznanie się do błędów – obejmuje uznanie porażki, szczegółową analizę błędów oraz wprowadzenie odpowiednich zmian w swoim podejściu.

 

2. Ochrona własnego ego – polega na zaprzeczaniu faktom, zniekształcaniu rzeczywistości i ignorowaniu błędów, co w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do ich całkowitego wyparcia z pamięci.

Matthew Syed zauważa, że większość osób skłania się ku drugiemu podejściu. Badania pokazują, że im większa jest osobista stawka, tym silniejsze staje się zaprzeczanie porażkom. To tłumaczy, dlaczego profesjonaliści, których tożsamość i reputacja są ściśle związane z wykonywaną pracą, często mają trudności z otwartym przyznaniem się do własnych błędów.

 

Komentarz Lumeo  W książce Błądzą wszyscy (ale nie ja) Carol Tavris i Elliot Aronson szczegółowo omawiają mechanizmy dysonansu poznawczego, które są zgodne z obserwacjami Syeda. Tavris i Aronson wskazują, że zaprzeczanie własnym błędom jest naturalną reakcją obronną, mającą na celu ochronę naszej tożsamości i poczucia własnej wartości. Kiedy nasze przekonania o sobie – np. o byciu kompetentnym profesjonalistą – zostają zagrożone przez niepowodzenie, nasz umysł szuka sposobów na zminimalizowanie tego dyskomfortu. Autorzy pokazują, że najczęściej ludzie nie tylko zaprzeczają własnym błędom, ale także reinterpretują sytuacje w taki sposób, by wyglądały one mniej groźnie lub winę za niepowodzenie przerzucają na zewnętrzne okoliczności. To zjawisko jest szczególnie silne w sytuacjach, gdzie porażka może mieć poważne konsekwencje społeczne lub zawodowe. Zamiast więc przyznać się do błędu i podjąć próbę poprawy, wielu decyduje się na osłabienie rzeczywistego obrazu porażki.

 

Syed przytacza kilka przykładów ilustrujących to zjawisko:

 

• W 1987 roku Jimmy Bromgard został niesłusznie skazany za gwałt i otrzymał wyrok 40 lat więzienia. Dopiero 13 lat później nowe testy DNA wykazały, że materiał genetyczny z miejsca zbrodni nie pasował do Bromgarda, co jednoznacznie dowodziło jego niewinności. Mimo to, prokurator odpowiedzialny za tę sprawę odmówił uznania nowych dowodów, gdyż przyznanie się do błędu oznaczałoby poważne naruszenie zawodowe. W zamian przedstawił on absurdalne alternatywne teorie, takie jak twierdzenie, że Bromgard mógł być chimerą posiadającą dwa typy krwi.