Kluczowa idea 1. Psychologiczna podróż więźnia obozu koncentracyjnego

Bezpośrednio po selekcji, w transporcie liczącym tysiąc pięćset osób, ocalałych zaprowadzono do magazynu i kazano oddać wszystkie rzeczy osobiste. Frankl prosił strażnika o pozwolenie na zachowanie rękopisu swojej książki, która stanowiła dorobek jego dotychczasowego życia naukowego. Bez skutku. Wkrótce więźniów ogolono od stóp do głów, wepchnięto pod prysznice i przebrano w obozowe ubrania, w których zamiast nazwiska identyfikował ich numer.

 

Codzienność w obozie była brutalna. Praca fizyczna w mrozie — przy budowie dróg i kopaniu rowów — trwała długie godziny. Jedzenie ograniczało się do niewielkiej porcji chleba i cienkiej zupy. Strażnicy wymierzali kary za najdrobniejsze przewinienia, często bez żadnego powodu. Każdy więzień musiał wyglądać na zdolnego do pracy, bo nawet drobny uraz mógł skończyć się wyselekcjonowaniem do komory gazowej. Obserwując to wszystko z perspektywy lekarza, Frankl zauważył, że psychika więźniów przechodziła przez trzy charakterystyczne fazy: szok, apatię i depersonalizację.

 

 

Faza 1. Szok

 

 

Pierwsza faza zaczynała się tuż po przybyciu i trwała kilka dni. Większość więźniów wpadała w stan szoku, niezdolna do przetworzenia tego, co się z nimi działo. Frankl podkreśla, że ludzie reagowali wówczas w sposób, który w normalnych warunkach uznano by za nienormalny. Sam zauważa jednak coś istotnego: nienormalne reakcje na nienormalne okoliczności są w gruncie rzeczy naturalne — to właśnie one chronią psychikę przed rozsypaniem się.

 

Wyróżnił cztery takie reakcje:

 

• Złudzenie ułaskawienia. Mimo dowodów, że sytuacja jest beznadziejna, więźniowie chcieli wierzyć, że jakimś cudem się ułoży. Gdy transport Frankla dotarł do Auschwitz, ludzie początkowo sądzili, że są wiezieni do fabryki jako siła robocza. Nawet po selekcji, gdy kazano im oddać wszystko, niektórzy naiwnie prosili o pozwolenie zatrzymania pojedynczych przedmiotów. Nie potrafili pojąć, że z dnia na dzień można stracić wszystko — łącznie z tożsamością i całym dotychczasowym życiem.

 

• Brak strachu przed śmiercią. Wszyscy wiedzieli o wysokiej śmiertelności w obozach. Paradoksalnie ta świadomość sprawiała, że sama śmierć stawała się mniej przerażająca — gdy stała się oczywistym tłem, przestała być tematem osobnego strachu.

 

• Humor. W obozie nie było nic zabawnego, a mimo to więźniowie żartowali, by chwilowo unieść się ponad sytuację — na przykład komentując, że pod obozowymi prysznicami przynajmniej naprawdę leci woda.

 

• Ciekawość. Pojawiał się też dziwny, oderwany stan ciekawości. Gdy ktoś doznał poważnego urazu, więzień zastanawiał się, czy i jak ten przeżyje, zamiast bać się o jego los. Sami więźniowie byli zaskoczeni tym, ile potrafili znieść — stać mokrzy i nadzy w jesiennym chłodzie bez przeziębienia, funkcjonować przy minimalnej ilości snu.