Kluczowa idea 1. Oswój się z niepewnością

Droga do rzeczy pozornie niemożliwych rzadko prowadzi prostą, oświetloną linią. Zwykle wiedzie przez mgłę, w której nie wiadomo, czy kolejny krok zakończy się przełomem, czy ślepą uliczką. Dlatego pierwszą umiejętnością naukowca rakietowego jest swobodne poruszanie się w niepewności. A niemal nikomu, jak zauważa Varol, nie przychodzi to łatwo.

 

Powód jest biologiczny. Dla naszych przodków niepewność bywała wyrokiem śmierci. Kto usłyszał trzask gałązki i od razu założył, że to drapieżnik, zyskiwał czas na ucieczkę. Kto zwlekał, pogrążony w wątpliwościach, stawał się czyimś posiłkiem. Przetrwali ci, którzy niepewności nie znosili, i to po nich odziedziczyliśmy odruch jej unikania.

 

Tyle że to właśnie niepewność jest bramą do największych odkryć. Nauka posuwa się naprzód dzięki anomaliom — zjawiskom, które nie pasują do oczekiwań. Gdy wszystko idzie zgodnie z planem, nie dowiadujemy się niczego nowego; dopiero coś, co się nie zgadza, pokazuje granice naszej wiedzy.

 

Komentarz Lumeo  Najlepszą ilustracją tej zasady jest przypadek dwóch radioastronomów z laboratoriów Bella, Arno Penziasa i Roberta Wilsona. W swojej wielkiej antenie wychwycili uporczywy szum, który dobiegał z każdej strony nieba i nie chciał zniknąć. Podejrzewali wszystko, łącznie z odchodami gołębi gnieżdżących się w urządzeniu, więc wyczyścili antenę do połysku i przegonili ptaki, a mimo to szum został.   Okazało się, że nie słyszą żadnej usterki, lecz mikrofalowe echo Wielkiego Wybuchu — promieniowanie, które wypełnia wszechświat od blisko czternastu miliardów lat. Za ten „defekt”, którego tak chcieli się pozbyć, dostali Nagrodę Nobla. Anomalia, którą większość ludzi po prostu odfiltrowałaby jako zakłócenie, bywa najgłośniejszym sygnałem, że właśnie dotykamy granicy tego, co wiemy.

 

Jak ujmuje to Varol, postęp rodzi się w ciemnych pokojach pełnych pytań, a nie przychodzi gotowy w wynikach wyszukiwarki. Dlatego naukowcy rakietowi nie próbują niepewności wyeliminować, lecz zaprzęgają ją do pracy. Służą im do tego trzy konkretne narzędzia:

 

• Ustal, co naprawdę wiesz, a czego nie. Wypisz wszystko, co wiadomo o problemie. To, co zostanie po takiej liście, to prawdziwa niepewność, zwykle dużo mniejsza, niż się wydawało. Chcesz wprowadzić nowy produkt? Znasz jego koszt, cenę i to, że konkurent sprzedaje podobny, więc zostaje tylko jedno realne pytanie o to, czy będzie popyt na Twoją wersję. Wtedy zastanawiasz się nad najgorszym i najlepszym scenariuszem oraz nad tym, jak bardzo są prawdopodobne.