Kluczowa idea 1. Dlaczego liczby nas przerastają

Zacznijmy od nieco niewygodnej prawdy, którą stawiają Heath i Starr: tak naprawdę nikt z nas dobrze nie rozumie dużych liczb. Owszem, sprawnie operujemy jedynką, dwójką czy piątką, bo tyle jesteśmy w stanie ogarnąć niemal jednym spojrzeniem. Ale gdy liczby robią się większe, nasz umysł przestaje je rozróżniać. Milion, miliard, bilion – dla naszej intuicji to po prostu „mnóstwo”, jedna wielka, nieokreślona masa.

 

Nie jest to kwestia wykształcenia ani zdolności. Jak wyjaśniają autorzy, nasze systemy poznawcze rozwijały się przez tysiąclecia do radzenia sobie z liczbami małymi i namacalnymi – pięć jabłek, dwa kroki, garść monet. Nigdy nie musieliśmy intuicyjnie czuć, czym różni się miliard od biliona, bo nasi przodkowie w codziennym życiu nie spotykali takich wielkości. Nasz „zmysł liczby” jest więc z natury krótkowzroczny: świetnie sprawdza się na tym, co bliskie i konkretne, a gubi się przy wszystkim, co abstrakcyjne i ogromne. Co gorsza, zwykle nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Liczba wygląda przecież na precyzyjną, więc zakładamy, że skoro ją zapisaliśmy, to znaczy, że ją rozumiemy.

 

Komentarz Lumeo  To złudzenie, że zapisana liczba znaczy tyle co liczba zrozumiana, ma swojego diagnostę. Już w 1982 roku amerykański kognitywista Douglas Hofstadter ukuł termin number numbness, czyli odrętwienie liczbowe – zbiorową ślepotę na wielkie liczby, którą uznał za równie groźną jak analfabetyzm. Zauważył, że mało kto naprawdę czuje różnicę między milionem a miliardem, choć oba słowa padają codziennie w wiadomościach o budżetach i zbrojeniach. Najgorsze jest to, że tego odrętwienia się nie czuje. Nie boli i nie utrudnia życia na co dzień, więc spokojnie kiwamy głową nad kolejną wielocyfrową kwotą, przekonani, że ją ogarniamy. Dopiero gdy ktoś rozłoży taką liczbę na ludzką miarę, widać, jak niewiele z niej rozumieliśmy.

 

Problem w tym, że najważniejsze dzisiejsze decyzje opierają się właśnie na wielkich, abstrakcyjnych liczbach. Budżety, statystyki zdrowotne, dane o klimacie, wyniki firmy. Wszystko to podajemy w liczbach, których mózg nie potrafi naprawdę poczuć. Pomyśl, kiedy ostatnio usłyszałeś w wiadomościach o miliardach złotych przeznaczonych na jakiś cel. Prawdopodobnie zabrzmiało to dokładnie tak samo, jak gdyby chodziło o miliony albo biliony. Wielka kwota, ale bez wyczuwalnej różnicy. Heath i Starr zwracają uwagę na przewrotną prawidłowość: im ważniejsza sprawa, tym większe liczby wchodzą w grę i tym łatwiej odbiorcy się gubią. Suchą statystykę, choćby najdonioślejszą, ludzie mijają obojętnie, bo nie mają jej do czego przyłożyć.