Kluczowa idea 1. Przyszłość jest po części przewidywalna

Zanim powstał projekt Właściwe Osądy, Tetlock od 1984 do 2004 roku prowadził badanie „Polityczne oceny ekspertów”, w którym 284 ekspertów postawiło około 28 000 prognoz. Przeciętny ekspert wypadł niewiele lepiej od zgadywania, a gdy prognoza sięgała trzech do pięciu lat w przyszłość, jego przewaga nad przypadkiem znikała. Opinia publiczna zapamiętała z tego żart o szympansie rzucającym lotkami, który przewiduje nie gorzej od ekspertów, i wywnioskowała, że fachowa wiedza nic nie jest warta. Tetlock odrzuca ten nihilizm, bo słaba średnia nie znaczy, że wszyscy wypadli równie słabo.

Przewidywalność ma jednak granice, które Tetlock opisuje obrazem zegarów i chmur. Pływy, zaćmienia czy wschody słońca chodzą jak w zegarku, więc ich terminy zna się na dziesięciolecia naprzód. Arabska Wiosna należała do chmur. Zaczęła się od jednego zdarzenia, gdy w 2010 roku podpalił się Mohamed Bouazizi, sprzedawca owoców z Tunezji, i nikt jej nie przewidział. Wyjaśnia to teoria chaosu, według której w układach nieliniowych drobna zmiana potrafi urosnąć do ogromnych skutków, jak w pracy meteorologa Edwarda Lorenza z 1972 roku o motylu w Brazylii i tornadzie w Teksasie. Dlatego synoptycy dobrze radzą sobie z najbliższymi dniami, potem tracą trafność, a prognoza na ponad tydzień jest warta tyle co lotki szympansa.

Nie wynika z tego, że nic nie da się przewidzieć, bo większość codziennego życia przebiega według znanych wzorców, choćby korki w godzinach szczytu. Postawę, która łączy oba spostrzeżenia, Tetlock nazywa optymistycznym sceptycyzmem. Nikt nie przewidzi wszystkiego, ale wszyscy możemy przewidywać o wiele lepiej niż obecnie.