Część I. Opanuj pułapki ego

Pierwszy filar pracy nad sobą to dostrzeżenie pułapek, które ego stawia codziennie. Nasze emocje, postawy i poczucie własnej ważności rzadko działają tak, jak nam się wydaje. Greene pokazuje trzy konkretne wzorce, które najczęściej sabotują nasze decyzje i relacje. Zauważenie ich to pierwszy krok do tego, by przestać działać na autopilocie i zacząć kierować sobą świadomie.

 

 

1. Prawo irracjonalności

 

Większość z nas uważa się za istoty rozsądne, przekonane, że za naszymi decyzjami stoi trzeźwa analiza faktów. Greene rozprawia się z tą iluzją bez ogródek. W rzeczywistości kieruje nami emocja, a nie chłodny rozum. Nieustannie szukamy przyjemności, unikamy bólu i podejmujemy działania, które przede wszystkim mają ukoić nasze ego. Dopiero później tłumaczymy je sobie jako przemyślane i logiczne.

 

Źródło tej iluzji jest neurologiczne. Emocje i świadoma myśl powstają w różnych częściach mózgu, dlatego kolejność jest zawsze ta sama. Najpierw pojawia się uczucie, a my dopiero potem szukamy dla niego uzasadnienia, zwykle takiego, które stawia nas w korzystnym świetle. Jak zauważa autor, łatwiej powiedzieć sobie, że jesteśmy źli na kogoś, bo to nieprzyjemny człowiek, niż przyznać, że źródłem złości jest zwykła zazdrość. Jesteśmy istotami emocjonalnymi, które z reguły pozostają ślepe na własne impulsy.

 

Komentarz Lumeo  Neurologiczne tło, na które wskazuje Greene, najdobitniej pokazał António Damasio, badając pacjentów z uszkodzeniem brzuszno-przyśrodkowej kory przedczołowej — obszaru, w którym rozum styka się z emocjami. Jego pacjent Elliot, po usunięciu guza mózgu, zachował nienaruszony intelekt i w testach inteligencji wypadał świetnie, swobodnie analizując warianty każdej decyzji. A jednak jego życie się rozpadło — nie potrafił wybrać godziny spotkania ani odróżnić sprawy ważnej od błahej, bo wraz z emocjami stracił wewnętrzny kompas podpowiadający, co się liczy.   Damasio opisał ten przypadek w Błędzie Kartezjusza i wyciągnął wniosek odwracający potoczną intuicję. Emocja nie jest przeciwieństwem rozsądnej decyzji, lecz jej warunkiem — to ona nadaje wagę opcjom, które rozum potrafi jedynie wyliczyć. Kłopot nie tkwi więc w samym czuciu, lecz w tym, że wyprzedza świadomość i zwykle pozostaje przez nią niezauważone.

 

Greene nie pozostawia nas jednak bez wyjścia. Większej racjonalności można się nauczyć, a droga do niej prowadzi przez trzy kroki, które warto przechodzić po kolei.

 

Pierwszy krok to rozpoznanie własnych uprzedzeń — drobnych, codziennych zniekształceń postrzegania, które autor nazywa „irracjonalnością niskiego rzędu”. Działają one w tle, niezauważone, i po cichu naginają nasze sądy. Greene wyróżnia sześć, które warto umieć w sobie wychwycić:

 

• Błąd konfirmacji. Skupiasz się na dowodach potwierdzających to, w co już wierzysz, a te przeciwne pomijasz.