Zachowania niepoprawne

Thaler zaczyna od listy zachowań, które według ekonomii nie mają sensu, i prowadzi czytelnika przez kolejne odkrycia: efekt posiadania sprawdzony na kubkach do kawy, rachunkowość umysłową i koszty utopione, model planisty i realizatora, gry w ultimatum i dyktatora, które pokazują, jak bardzo zależy nam na uczciwości, oraz wąskie ramy odniesienia, przez które menedżerowie odrzucają opłacalne ryzyko. Osobno odpowiada na cztery argumenty, którymi ekonomiści zbywali jego spis, i sprawdza je tam, gdzie błędy miały zniknąć: w drafcie ligi NFL, w teleturniejach o wysokie stawki i na giełdzie.

Najmocniejszym sprawdzianem są rynki finansowe. Badanie spółek Przegranych i Zwycięzców, przecena zamkniętych funduszy i historia 3Com, którego reszta działalności była według rynku warta minus 23 miliardy dolarów, pokazują, że cena nie zawsze jest właściwa. Książkę zamykają zastosowania: program „Jutro oszczędzaj więcej”, który kilkakrotnie podniósł oszczędności pracowników, idea szturchnięć z Impulsu i brytyjska jednostka do spraw szturchania, która dzięki jednemu zdaniu w liście szybciej ściągała zaległe podatki.

Kto powinien przeczytać książkę Zachowania niepoprawne?

Zachowania niepoprawne to lektura dla każdego, kto chce zrozumieć, dlaczego podejmuje decyzje inaczej, niż sam by zaplanował – przy zakupach, oszczędzaniu czy inwestowaniu. Skorzystają z niej menedżerowie, inwestorzy, marketingowcy i osoby projektujące polityki publiczne, a także czytelnicy zainteresowani psychologią i ekonomią, którzy wolą poznawać naukę przez historie ludzi i eksperymentów niż przez wzory.

Zanim ekonomia behawioralna stała się uznaną dziedziną, Thaler przez lata zbierał „anomalie” – sytuacje, w których ludzie zachowują się wbrew założeniom o racjonalności. Królewska Szwedzka Akademia Nauk, przyznając mu Nobla, doceniła właśnie zbudowanie mostu między analizą ekonomiczną a psychologiczną. W 2015 roku pełnił on również funkcję przewodniczącego Amerykańskiego Towarzystwa Ekonomicznego, co potwierdza, jak bardzo jego niegdyś kontrowersyjne idee weszły do głównego nurtu.

Największą popularność przyniosła mu koncepcja impulsu, przedstawiona w książce napisanej z Cassem Sunsteinem. Idea, że drobne zmiany w architekturze wyboru mogą pomagać ludziom podejmować lepsze decyzje bez odbierania im wolności, zainspirowała rządy na całym świecie do powoływania specjalnych zespołów, tak zwanych „jednostek impulsu”, wdrażających te zasady w polityce publicznej.

Thaler potrafi też mówić o ekonomii z humorem i przymrużeniem oka, czego dowiódł choćby krótkim występem w filmie „Big Short”, gdzie objaśniał mechanizmy rynkowe. Jego dorobek na trwałe zmienił sposób, w jaki ekonomiści, politycy i zwykli ludzie myślą o podejmowaniu decyzji, pokazując, że aby projektować lepszy świat, najpierw trzeba zrozumieć prawdziwego, omylnego człowieka.