Kluczowa idea 1. Informacja przede wszystkim łączy, a nie odwzorowuje świat

Zwykle zakładamy, że im więcej informacji, tym lepiej. Harari nazywa to naiwnym poglądem na informację. Według tego poglądu informacja prowadzi do prawdy, a prawda daje jednocześnie mądrość i władzę. Błędy się zdarzają, ale leczy się je kolejną porcją informacji, a nawet spory o wartości da się rozstrzygnąć, dokładając lepszych danych. Autor odnajduje to przekonanie u polityków od Reagana po Obamę, u Marka Zuckerberga i Raya Kurzweila, a także w misji Google'a.

 

Harari nie odrzuca tego poglądu w całości. Przyznaje, że w wielu sprawach więcej informacji rzeczywiście poprawiło świat, czego najlepszym przykładem jest drastyczny spadek śmiertelności dzieci. Zarazem zauważa, że ogromne zasoby współczesnych danych nie uczyniły ludzkości bezpieczniejszą.

 

Na drugim biegunie stoi pogląd populistyczny, w którym informacja jest bronią. Jego zwolennicy twierdzą, że prawda obiektywna nie istnieje, jest tylko władza, a instytucje kłamią we własnym interesie. Harari przypomina, że to stara idea, obecna w różnych odmianach od Platona i Marksa po Foucaulta. Dziś sięgają po nią populiści tacy jak Donald Trump czy Jair Bolsonaro, przedstawiając politykę jako walkę ludu z elitami. Skoro jednak nie można ufać żadnej instytucji, zostaje ucieczka w objawienie, czyli w święte księgi traktowane jako źródło prawdy absolutnej, albo w charyzmatycznego przywódcę.

 

Autor odrzuca oba stanowiska i szuka drogi pośrodku. Jego zdaniem sieci informacyjne wytwarzają zarówno prawdę, jak i porządek. Mądrość daje prawda, a władzę można zbudować zarówno na prawdzie, jak i na samym porządku. Żeby zrozumieć, jak to możliwe, trzeba najpierw zapytać, czym właściwie jest informacja.

 

Komentarz Lumeo  Naiwny pogląd zakłada, że wystarczy udostępnić dane, a prawda sama trafi do ludzi. Hans Rosling sprawdzał to przez lata i opisał wyniki w książce Factfulness. Zadawał tysiącom osób proste pytania o stan świata, na przykład o to, jaka część jednorocznych dzieci jest dziś zaszczepiona przeciw jakiejś chorobie. Poprawna odpowiedź brzmi 80 procent, a wskazało ją średnio 13 procent pytanych. Na pierwsze dwanaście pytań testu badani odpowiadali poprawnie średnio dwa razy, podczas gdy szympans wybierający odpowiedzi na chybił trafił zdobyłby cztery punkty.   Dane o szczepieniach czy o umieralności dzieci, która od 1800 roku spadła z około 44 do około 4 procent, są publiczne i darmowe, a mimo to ludzie ich nie znają. Rosling tłumaczył ten rozdźwięk między innymi tym, co nazwał instynktem negatywności. Dobra wiadomość rzadko staje się wiadomością, a powolna poprawa nie trafia na pierwsze strony gazet, więc do ludzi dociera przede wszystkim informacja o złych zdarzeniach. Sama dostępność faktów nie sprawia zatem, że znajdą się one w głowach, i to jest jeden z powodów, dla których przyrost informacji nie przekłada się automatycznie na mądrość.

 

 

Czym jest informacja