Kluczowa idea 1. Skupienie zaczyna się od odsiewania rozproszeń

Jako nastolatek Goleman odrabiał lekcje przy kwartetach smyczkowych Béli Bartóka. Mimo kakofonicznego brzmienia ta muzyka pomagała mu się skupić. Później, jako dziennikarz naukowy „New York Timesa”, pisał w nieustannym gwarze redakcji, a mimo to on i jego koledzy z działu naukowego pracowali wydajnie. Autor nazywa tę zdolność selektywną uwagą, czyli trzymaniem się jednego celu przy odsiewaniu tego, co rozprasza.

 

Goleman wyróżnia dwa rodzaje rozproszeń. Zmysłowe, czyli strumień dźwięków, obrazów i zapachów, mózg odsiewa bardzo dobrze, dlatego wiele osób uczy się przy muzyce albo w gwarze. Rozproszenia emocjonalne, takie jak dźwięk własnego imienia czy rozpad związku, znacznie trudniej stłumić. Osoby, które najlepiej się skupiają, są stosunkowo odporne na emocjonalne turbulencje i łatwiej zachowują zimną krew w kryzysie. Odpowiadają za to przedczołowe obszary mózgu, które wybiórczo hamują emocje.

 

Autor podkreśla, że umiejętność oderwania uwagi od jednej rzeczy i przeniesienia jej na inną jest nieodzowna dla dobrostanu psychicznego. Kto jej nie ma, łatwo grzęźnie w rozpamiętywaniu, a zaburzenia skupienia mogą prowadzić do przewlekłego lęku i depresji.

 

Komentarz Lumeo  Zdanie, że mózg dobrze odsiewa dźwięki i dlatego wiele osób uczy się przy muzyce, wymaga jednego zastrzeżenia. Nie każdy dźwięk jest dla uwagi tak samo obojętny. Psycholog Nick Perham ze współpracowniczką sprawdzili, jak studenci rozwiązują test czytania ze zrozumieniem w ciszy, przy muzyce instrumentalnej oraz przy piosenkach ze słowami, lubianych i nielubianych. Najlepiej szło w ciszy, a muzyka bez słów nie pogarszała wyniku w istotny sposób. Piosenki ze słowami obniżały go wyraźnie, i to niezależnie od tego, czy badani je lubili. Słowa niosą znaczenie, a więc wchodzą w drogę temu samemu przetwarzaniu języka, którego potrzebuje czytany tekst, dlatego mózg nie potrafi ich pominąć jak zwykłego szumu. Przy nauce i czytaniu lepiej więc sięgać po muzykę instrumentalną niż po ulubioną playlistę z wokalem.

 

Skupienie zostawia też ślad w mózgu. Neurobiolog Richard Davidson z University of Wisconsin opisuje stan, który nazywa „wchodzeniem w fazę”. W ostrym skupieniu obwody kory przedczołowej synchronizują się z przedmiotem uwagi, a u osób z zaburzeniami uwagi ten stan się rozpada. Gdy uczymy się w skupieniu, mózg nanosi nową informację na to, co już wie, i tworzy nowe połączenia. Bez skupienia w pamięci nie zostaje wyraźny ślad, a im bardziej błądzimy myślami, tym gorzej rozumiemy. Dlatego Goleman ostrzega, że nauka w sieci może odbierać nam „głębokie czytanie”, które wymaga długiej koncentracji zamiast przeskakiwania z tematu na temat.