Kluczowa idea 1. Mózg, który traci, zawsze próbuje odpowiedzieć

Neurologia opisuje chorych przede wszystkim językiem deficytu, czyli utraty jakiejś funkcji: mowy, pamięci, rozpoznawania albo czucia, zwykle wskutek uszkodzenia konkretnego obszaru mózgu. Sacks nie odrzuca tego pojęcia, ale dopisuje do niego drugą połowę. Na początku pierwszej części książki, zatytułowanej „Straty”, zaznacza, że chory organizm nie ogranicza się do tracenia. Zawsze w jakiś sposób reaguje: próbuje odbudować to, co zniknęło, zastąpić je czymś innym, wyrównać brak i przede wszystkim ocalić własną tożsamość.

Sacks przypomina też, że neurologia długo przyglądała się głównie jednej połowie mózgu. Neuropsychologia wyrosła z badań nad uszkodzeniami lewej półkuli, której funkcje są uporządkowane i łatwe do zmierzenia. Prawa półkula uchodziła za prymitywniejszą, choć to ona decyduje o tym, jak rozpoznajemy i porządkujemy otaczający nas świat. Jej uszkodzenia bywają podstępne. Przy niektórych z nich chory w ogóle nie wie, że coś mu dolega. Neurolodzy nazywają tę nieświadomość własnej choroby anozognozją.

Agnozja doktora P.

Wróćmy do mężczyzny, który pomylił żonę z kapeluszem. Jego kłopot dotyczył właśnie tej długo lekceważonej sfery, czyli rozpoznawania i porządkowania tego, co widział. Doktor P. nie poznawał twarzy swoich studentów, rozpoznawał ich dopiero po głosie. Zdarzało mu się poklepać hydrant albo parkometr, bo brał je za dziecko. Sam sądził, że wzrok psuje mu cukrzyca, na którą chorował, ale okulista nie znalazł wady oczu i skierował go do Sacksa. Sacks rozpoznał u niego agnozję wzrokową, czyli niezdolność rozpoznawania tego, co się widzi. Doktor P. widział dobrze, tylko z obrazu nie składała mu się całość, która ma sens.