Kluczowa idea 1. Medytacja to cała dziedzina praktyk, nie jedna technika

Goleman i Davidson zaczynają od zastrzeżenia, bez którego trudno zrozumieć resztę książki. Słowo „medytacja” nie oznacza jednej rzeczy i przypomina pod tym względem „sport”. Różne dyscypliny trenują ciało na różne sposoby, a różne medytacje inaczej trenują umysł i dają inne efekty. Nikt nie chodzi na barre, czyli zajęcia oparte na ćwiczeniach baletowych, żeby zbudować sylwetkę kulturysty. Kto chce wyćwiczyć koncentrację, nie powinien więc stawiać na medytację miłującej dobroci, bo ta rozwija przede wszystkim współczucie.

Autorzy rozróżniają też dwie drogi, którymi medytacja dociera dziś do ludzi. Ścieżka głęboka to tradycje duchowe, w których celem praktyki jest przemiana charakteru: równowaga, współczucie i wolność od egocentryzmu. Ścieżka szeroka to świeckie programy terapeutyczne i oferta wellness. Według autorów głęboka daje najgłębsze rezultaty, a szeroka pomaga znacznie większej liczbie osób, choć sięga płycej i często obiecuje zbyt wiele. Żadna aplikacja nie uleczy wszystkich kłopotów ze zdrowiem psychicznym, choć część reklam to sugeruje.

Na obu ścieżkach autorzy wyróżniają cztery poziomy praktyki, od najgłębszej, tradycyjnej, po najpłytszą, ale najszerzej dostępną, świecką, oraz piąty, który dopiero powstaje:

• Poziom pierwszy. Medytacja w czystej postaci, w tradycyjnym kontekście, tak jak praktykują ją mnisi i jogini.

• Poziom drugi. Te same tradycje praktykowane z podobną powagą, ale na Zachodzie i dla zachodnich odbiorców.

• Poziom trzeci. Poważna praktyka, ale dla rozwoju osobistego, a nie duchowego wyzwolenia, na przykład redukcja stresu metodą uważności (MBSR), ośmiotygodniowy kurs, który Jon Kabat-Zinn stworzył dla pacjentów z przewlekłym bólem.

• Poziom czwarty. Najbardziej rozpowszechnione, uproszczone formy, czyli krótkie programy uważności w firmach i aplikacje.

• Poziom piąty. Na razie istnieje tylko we fragmentach. To innowacje, które według autorów wyrosną z badań nad pozostałymi poziomami.