Kluczowa idea 1. Człowiek i Szympans – dwa umysły w jednej głowie

Żeby zapanować nad swoim umysłem, najpierw musisz go zrozumieć. Peters proponuje, byś przestał myśleć o mózgu jak o jednym, spójnym systemie. W rzeczywistości składa się on z wielu współpracujących ze sobą podsystemów, a trzy z nich decydują o tym, jak myślisz, czujesz i działasz. To one tworzą Twój Umysł Psychologiczny.

 

Pierwszy to Człowiek, Twoje racjonalne „ja”, które szuka prawdy, waży dowody i planuje na chłodno. Drugi to Szympans, system emocjonalny reagujący szybko i instynktownie, kierujący się uczuciami i wrażeniami. Trzeci to Komputer, magazyn nawyków, przekonań i automatycznych reakcji, z którego korzystają zarówno Człowiek, jak i Szympans. W pewnym uproszczeniu dwóm pierwszym odpowiadają różne obszary mózgu: racjonalna kora czołowa i emocjonalny układ limbiczny.

 

Problem w tym, że Człowiek i Szympans są pod niemal każdym względem inni i nieustannie rywalizują o kontrolę. Peters obrazuje to różnicą w ukrwieniu mózgu. Gdy jesteś spokojny, dominuje racjonalna kora czołowa; gdy coś Cię wzburzy, ster przejmuje emocjonalny układ limbiczny. To dlatego w zależności od tego, kto akurat rządzi, potrafisz zachować się zupełnie inaczej w tej samej sytuacji.

 

Różnice między nimi widać na czterech poziomach:

 

• Sposób myślenia. Szympans myśli emocjami, widzi świat czarno-biało i wyciąga pochopne wnioski na podstawie wrażeń. Człowiek zbiera fakty, dostrzega niuanse i odcienie szarości, potrafi poczekać i się zastanowić.

 

• Cele. Szympans dąży do przetrwania, bezpieczeństwa i natychmiastowej gratyfikacji. Człowiek myśli długofalowo: zależy mu na spełnieniu, więziach, wartościach i sensie.

 

• Reguły działania. Szympansem rządzą „prawa dżungli”: pierwotne instynkty i reakcja walki, ucieczki albo zamrożenia. Człowiek kieruje się „prawami społeczeństwa”: etyką, uczciwością i empatią, które umożliwiają współpracę.

 

• Osobowość. Gdy ster trzyma Człowiek, jesteś spokojny, refleksyjny i zrównoważony. Gdy przejmuje go Szympans, stajesz się emocjonalny, reaktywny i impulsywny.

 

Ta sama uwaga może więc wywołać dwie skrajnie różne reakcje. Jeśli ktoś powie Ci, że „wyglądasz na zmęczonego”, Twój Szympans może odebrać to jako krytykę i natychmiast przyjąć postawę obronną. Twój Człowiek usłyszy w tych słowach zwykłą troskę i po prostu dopyta, o co chodzi.