Kluczowa idea 1. Dawcy, biorcy i rewanżyści

Za każdym razem, gdy współpracujesz z drugą osobą, w tle pojawia się ciche pytanie: ile z tej relacji wezmę dla siebie, a ile dam innym? Odpowiadamy na nie tak odruchowo, że rzadko w ogóle to zauważamy. A jednak, jak zauważa Adam Grant, właśnie ten odruch układa się z czasem w wyrazisty styl, który towarzyszy nam przez całą karierę. Grant wyróżnia trzy takie postawy wobec wzajemności:

 

• Biorcy. Chcą otrzymywać więcej, niż dają. Postrzegają świat jako grę o sumie zerowej, w której aby ktoś wygrał, ktoś inny musi przegrać. Chętnie promują siebie, pilnują, by przypisać sobie zasługi, i pomagają wtedy, gdy widzą, że korzyść dla nich przewyższy koszt.

 

• Rewanżyści. Starają się utrzymać równowagę i działają na zasadzie „coś za coś”. Robią przysługę, licząc, że prędzej czy później zostanie odwzajemniona, i w podobny sposób odmierzają własne zobowiązania.

 

• Dawcy. Chcą dawać więcej, niż otrzymują. Wspierają innych nawet wtedy, gdy zysk drugiej strony przewyższa ich własny, i pomagają, nie prowadząc przy tym drobiazgowej rachuby.

 

Grant od razu zaznacza, że nie są to sztywne szufladki. Ta sama osoba potrafi zachowywać się jak biorca, twardo negocjując ofertę pracy, jak dawca, poświęcając czas na wprowadzenie młodszego kolegi, i jak rewanżysta, wymieniając się informacjami ze znajomym z branży. Chodzi raczej o to, która z tych postaw przeważa i staje się naszym domyślnym sposobem działania, zwłaszcza w pracy.

 

Komentarz Lumeo  Podział na dawców, biorców i rewanżystów sprowadza się do jednego pytania – ile wagi przykładasz do cudzego wyniku wobec własnego – a dokładnie to psychologia społeczna mierzy od dekad pod nazwą orientacji na wartości społeczne. W tak zwanych grach zdekomponowanych badany wielokrotnie wybiera, jak rozdzielić punkty między siebie a drugą osobę, i z tych wyborów wyłaniają się trwałe typy. Prospołeczni dążą do wspólnego zysku obu stron, indywidualiści maksymalizują tylko własny wynik, a rywalizacyjni chcą wypaść lepiej od innych, nawet własnym kosztem. Pierwsi odpowiadają Grantowskim dawcom, a dwaj pozostali biorcom nastawionym na siebie.   Co ciekawe, wbrew przekonaniu, że światem rządzą egoiści, to orientacja prospołeczna okazuje się w tych pomiarach najczęstsza i obejmuje około 60% badanych. Nie jest to przy tym sama deklaracja, bo osoby zaklasyfikowane jako prospołeczne realnie częściej współpracują w grach o prawdziwą stawkę i chętniej dzielą się z obcymi. Nastawienie na dawanie nie jest więc rzadkim wyjątkiem, lecz domyślnym ustawieniem większości, które dopiero rywalizacyjne środowisko pracy potrafi wygłuszyć.