Kluczowa idea 1. Dlaczego podejmujemy złe decyzje

Klasyczna ekonomia od dawna zakłada, że jesteśmy istotami racjonalnymi, które chłodno kalkulują i zawsze wybierają to, co dla nich najlepsze. Wystarczy jednak przyjrzeć się własnym decyzjom, by zobaczyć, jak daleko nam do tego ideału. Kupujemy przedłużoną gwarancję, której nigdy nie użyjemy, ulegamy reklamie i wciąż odkładamy oszczędzanie na potem. Thaler i Sunstein pokazują, że w prawdziwym życiu nieustannie podejmujemy słabe decyzje: z powodu błędów poznawczych, emocji, braku informacji albo braku samokontroli. Ekonomia behawioralna, którą współtworzą, łączy ekonomię z psychologią właśnie po to, by zrozumieć, dlaczego ludzie zachowują się tak, a nie inaczej.

 

 

Dwa systemy myślenia

 

W ślad za psychologiem Danielem Kahnemanem autorzy wyjaśniają, że myślimy za pomocą dwóch systemów. System Automatyczny jest szybki, instynktowny i bezwysiłkowy. To dzięki niemu bez namysłu cofasz rękę od gorącego garnka albo rozpoznajesz twarz przyjaciela w tłumie. System Refleksyjny jest z kolei powolny, świadomy i wymagający wysiłku. Uruchamiasz go, gdy rozwiązujesz trudne równanie albo planujesz daleką podróż.

 

Problem w tym, że przez większość dnia zdajemy się na System Automatyczny, bo oszczędza nam czasu i energii. To on posługuje się heurystykami, czyli skrótami myślowymi, z grubsza trafnymi regułami opartymi na doświadczeniu. Zwykle nam pomagają, ale bywa, że prowadzą nas prosto w pułapkę i każą podejmować błędne decyzje.

 

Komentarz Lumeo  Przewagę Systemu Automatycznego w chwili, gdy Refleksyjny jest czymś zajęty, uchwycili w prostym eksperymencie psycholodzy Baba Shiv i Alexander Fedorikhin. Uczestnikom kazano zapamiętać liczbę i przejść z nią do drugiego pokoju, gdzie czekał poczęstunek – kawałek czekoladowego ciasta albo miseczka sałatki owocowej. Połowa badanych zapamiętywała liczbę dwucyfrową, druga połowa siedmiocyfrową.   Różnica w wyborze była uderzająca. W grupie obciążonej siedmioma cyframi po ciasto sięgnęło 63 procent osób, wobec zaledwie 41 procent w grupie z łatwą, dwucyfrową liczbą. Gdy pamięć robocza jest zajęta liczbą, brakuje jej mocy, by wesprzeć rozsądny wybór, i ster przejmuje impulsywna, nastawiona na natychmiastową przyjemność część umysłu. To dlatego najłatwiej łamiemy postanowienia, gdy jesteśmy zmęczeni, rozproszeni albo robimy kilka rzeczy naraz – a nie wtedy, gdy mamy spokój i uwagę tylko dla jednej decyzji.

 

 

Uprzedzenia, które nas zwodzą

 

Thaler i Sunstein opisują kilka powtarzalnych uprzedzeń, na których później opiera się wiele proponowanych przez nich impulsów: